İT Tədris Laboratoriyası — layihə paketi

Universitetdə tələbələrin praktiki İT təcrübəsi qazandığı bir otağın tam layihəsi: 3D model, mühəndis hesablamaları, avadanlıq spesifikasiyası, büdcə və qərarverici üçün vizual təqdimat.

Otaq: 12,5 × 7,5 × 2,8 m · 93,8 m² · 38 iş yeri · eyni anda 33 nəfər İşə düşən paket: 199 040 AZN · 5 illik TCO: 198 460 AZN · İcra: 11–16 həftə

Sürətli baxış. Kodla işləmirsinizsə, hazır faylları Releases bölməsindən yükləyin: 21 səhifəlik PDF, tək səhifəlik vizual təqdimat və 11 render.

Repozitoriyadan birbaşa: teqdimat.html (brauzerdə açın) · IT_Laboratoriya_Plani.pdf

Məhsul	Nə edir
3D Dizayner (3d/)	Brauzerdə işləyən interaktiv otaq planlayıcısı. Mebeli sürükləyirsən — işıqlanma, akustika, soyutma, elektrik, əlçatanlıq və tahliyə göstəriciləri dərhal yenidən hesablanır.
Sənəd generatoru (sened_qur.py)	21 səhifəlik texniki-iqtisadi əsaslandırma və avadanlıq spesifikasiyası → IT_Laboratoriya_Plani.pdf
Sxem generatoru (sxem_qur.py)	Sənədə daxil edilən üç sxem: otaq planı, texniki arxitektura, iş mühitinin davamlılığı
Vizual təqdimat (teqdimat_qur.py)	Qərarverici üçün tək səhifə: 3D renderlər, zonalar, bir dərsin gedişi, audit, büdcə → teqdimat.html
Renderlər (renderler/)	3D səhnədən çəkilmiş 11 görüntü — ümumi görünüş, zonalar, plan, texniki qatlar

---

Vahid həqiqət mənbəyi

Bütün mühəndis rəqəmləri bir yerdə — 3D dizaynerin hesablama qatında yaşayır. Oradan lab_parametrleri.json faylına ixrac olunur, PDF və sxem generatorları isə həmin faylı oxuyur.

3d/app.js  ──"Parametrlər" düyməsi──►  lab_parametrleri.json
                                              │
                                     ┌────────┴────────┐
                                     ▼                 ▼
                              sened_qur.py       sxem_qur.py
                                     │                 │
                                     ▼                 ▼
                        IT_Laboratoriya_Plani.pdf   *.png

Nəticə: PDF-dəki rəqəm 3D modeldəki rəqəmdən fərqlənə bilməz. Əvvəllər hər ikisi ayrı-ayrı yazıldığı üçün elektrik xətti (14 vs 16 kVt) və akustik tavan sahəsi (49 vs 65 m²) kimi uyğunsuzluqlar yaranmışdı.

---

İşə salmaq

1. 3D Dizayner

Windows: 3d\BASLAT.bat · Linux / macOS: sh 3d/baslat.sh

Hər ikisi lokal server qaldırır (port 8123) və brauzeri açır. Quraşdırma tələb olunmur — Three.js və bütün teksturalar 3d/vendor/ və 3d/assets/ içindədir, xarici şəbəkə sorğusu yoxdur.

3d/index.html faylını ikiqat kliklə açmayın. file:// rejimində brauzer CORS səbəbindən teksturaları və HDRI işıqlandırmanı yükləmir — səhnə boz və işıqsız açılır. Tətbiq bu halda yuxarıda qırmızı xəbərdarlıq göstərir. Skript işləməzsə əl ilə: cd 3d && python3 -m http.server 8123, sonra brauzerdə http://localhost:8123.

İdarəetmə: sol düymə seç · sürüklə yerini dəyiş · sağ düymə fırlat · çarx yaxınlaşdır · Q/E döndər · Del sil · Ctrl+D kopyala · Ctrl+Z geri · Esc seçimi ləğv et. Gəzinti rejimində W/A/S/D + siçan.

Düymələr: JSON ixrac — düzülüş · İdxal — düzülüşü geri yüklə · Parametrlər — bütün mühəndis göstəriciləri (aşağıya bax) · PNG / 4K render — şəkil.

2. Sənədin və təqdimatın yenidən qurulması

python3 -m pip install -r requirements.txt
python3 sxem_qur.py       # üç sxemi çəkir
python3 sened_qur.py      # 21 səhifəlik PDF-i qurur
python3 teqdimat_qur.py   # teqdimat.html-i qurur

Windows-da python3 əvəzinə python yazın. Python ≥ 3.9 tələb olunur. macOS və bir çox Linux distributivində python adlı əmr yoxdur — ona görə yuxarıda python3 istifadə olunur.

Ardıcıllıq vacibdir: teqdimat_qur.py büdcə rəqəmlərini sened_qur.py-dən, səhifə sayını isə qurulmuş PDF-dən oxuyur — ona görə PDF-dən sonra işlədilməlidir. Beləliklə PDF ilə təqdimat heç vaxt fərqli rəqəm göstərə bilmir.

Renderləri yeniləmək. 3D dizaynerdə səhnəni istədiyiniz bucaqdan qurub 4K render düyməsini basın — yüklənən fayl laboratoriya-3840x2160.png adlanır. Onu renderler/ qovluğunda əvəz etdiyiniz kadrın dəqiq adı ilə saxlayın (məsələn renderler/01_umumi.png — uzantı JPEG olmaya bilər, generator .jpg, .jpeg və .png qəbul edir). Adlar teqdimat.src.html içindəki {{IMG:…}} yer tutucuları ilə hərfbəhərf üst-üstə düşməlidir:

01_umumi · 02_umumi_arxa · 03_pod_zonasi · 04_muellim · 05_telebe
06_byod_elcatan · 07_iot · 08_server · 09_plan_gorunus
10_zonalar_olculer · 11_isiqlanma_xeritesi

Sonra python3 teqdimat_qur.py işlədin. Ad səhv olarsa generator hansı faylın tapılmadığını yazıb dayanır.

3. Otaq ölçüsü və ya düzülüş dəyişəndə

1. 3D dizaynerdə otağı/mebeli dəyiş
2. Parametrlər düyməsini bas → lab_parametrleri.json yüklənir
3. Faylı layihə qovluğuna (bu qovluğa) kopyala
4. python3 sxem_qur.py && python3 sened_qur.py && python3 teqdimat_qur.py

Sxemlər, PDF və təqdimat — hamısı yeni ölçüyə uyğun yenidən qurulur.

---

Fayllar

▸ işarəsi qurulmuş faylı bildirir — əl ilə redaktə etməyin, növbəti qurulmada itir.

lab_parametrleri.json        vahid həqiqət mənbəyi (3D dizayner ixrac edir)

sened_qur.py                 PDF generatoru
sxem_qur.py                  sxem generatoru
teqdimat_qur.py              təqdimat generatoru
teqdimat.src.html            təqdimatın MƏNBƏYİ — redaktə buradan gedir

▸ IT_Laboratoriya_Plani.pdf  21 səhifəlik sənəd
▸ otaq_plani.png             ┐
▸ texniki_arxitektura.png    ├ sxemlər
▸ is_muhiti_davamliligi.png  ┘
▸ teqdimat.html              vizual təqdimat (şəkillər faylın içindədir)
  renderler/                 3D səhnədən 11 kadr — təqdimata hopdurulur

3d/index.html                3D dizaynerin interfeysi
3d/app.js                    səhnə, mebel modelləri, mühəndis analizi
3d/vendor/                   Three.js r128 + post-emal keçidləri (lokal)
3d/assets/                   PBR teksturalar + HDRI (CC0, Poly Haven)
3d/BASLAT.bat                lokal server — Windows
3d/baslat.sh                 lokal server — Linux / macOS

LICENSE                      MIT
UCUNCU_TEREF.md              kənar komponentlərin lisenziyaları

teqdimat.body.html .gitignore-dadır: teqdimat.html ilə eyni məzmunu daşıyan törəmə fayldır, yalnız nəşr üçün lazımdır.

---

Mühəndis modeli

Analiz	Metod	Yeri
İşıqlanma	Lambert paylanmalı panel: E = (Φ/π)·cos⁴θ/h² + lümen metodu ilə əks komponent	app.js → analyseLux
Akustika	Sabine: RT60 = 0,161·V/A, 500 Hz udma əmsalları	analyseAcoustics
Soyutma	Avadanlıq + insan (75 Vt) + işıq (40 Vt/panel) + xarici qazanc (13 Vt/m²)	analyseCooling
Elektrik	(kVt_İT + kVt_AC) × 1,25, sonra standart nominala ≥15 % ehtiyatla yuvarlaqlaşdırma	analyseElectric
Əlçatanlıq	Ø1,5 m manevr dairəsinin digər mebellə kəsişməsi	analyseA11y
Toqquşma	Plan üzrə AABB və şaquli əhatə — divara asılan panel masanın üstündən keçir, amma 2 m-lik rack ilə toqquşur	pairCheck
Sahə norması	Sabit yer 2,30 m² + çevik 1,60 m² + hər əlçatan yerə +1,20 m²	recommendedArea

Bütün hesablar parametrikdir — otaq ölçüsü dəyişəndə nəticələr dərhal yenilənir. Təxmini hesablardır; icra layihəsində işıqlanma DIALux, akustika isə ölçmə ilə dəqiqləşdirilməlidir.

---

Asılılıqlar

requirements.txt — reportlab, pillow, matplotlib. Şrift: Arial (Windows) və ya DejaVu Sans (Linux/macOS) avtomatik tapılır — Azərbaycan əlifbasının ə/ğ/ş/ı hərfləri üçün TTF şrift mütləqdir.

3D dizayner heç bir quraşdırma tələb etmir və internetə çıxmır — Three.js və bütün teksturalar repozitoriyanın içindədir.

---

Lisenziya

Layihənin öz materialları — generatorlar, 3D dizayner, hesablama modeli, sənəd mətni, sxemlər və renderlər — MIT lisenziyası altındadır: LICENSE. Yəni sərbəst istifadə, dəyişdirmə və paylaşma mümkündür; şərt yalnız müəllif hüququ bildirişinin saxlanmasıdır.

Repozitoriyaya daxil edilmiş üçüncü tərəf komponentlər öz lisenziyaları altında qalır — UCUNCU_TEREF.md: Three.js r128 — MIT · PBR teksturalar və HDRI — CC0 1.0 (Poly Haven).